باشگاه گنــــــــدم

غذا نمادی از فر هنگ و اصالت انسان ها در فضایی جغرافیایی تعریف شده است . زمانی که نیکسون  در سفر به چین کوکا کولا را در دست رهبران آن کشور گذاشت و پیامد آن هنری کسینجر  با شوروی چنین مناسباتی داشت ، و متعاقب آن شعبه ای از مک دونالد در آن کشور گشوده شد . چشم انداز نوینی از نقش و تعامل غذا به مثابه ی نمادی فرهنگ و تندیس تمدن گشوده شد .

آنچه که فرهنگ مک دونالد – کوکا کولا گشود توصیف باورها و ارزش های مشخص و  معینی است که قابلیت توصیف آن را در نقدی کنکاشانه به سادگی نمی توان در یافت .

فرهنگ غذا های سریع – فست فود- های  وارداتی ، فرهنگی از سرعت ، تغییر ، تحول سریعی است . تحولی که در آن همراه با سرعت خود ناآرامی های اجتماعی – باورها و تفکرات را به همراه دارد . ، تزلزل و نوسانی که عصر فرامدرن نمادی از نسبی گرایی مطلق در جهانی نا آرام و رو به سوی آشفتگی منتهی به مصرف گرایی شدید و توسعه ی رفتارهای همسان جهانی در دهکده ی تعبیر شده و پرداخت گردیده در ساختار جهانی دارد . مادامی که فست فود در جامعه ای گسترش می یابد ، انتظار آن است که خصلت های ویژه ای از نظر کنش های جسمانی – بیماری – مصرف و .... پدید آید .

به هر روی امروزه در همه جا سخن از فروپاشی شوروی در انتهای دهه ی 80 میلادی با دیپلماسی مک دونالد ومرغ سوخاری کنتاکی است . دیپلماسی بزرگ و محرکی که بدون گلوله  و سلاحی صف های مردم شوروی و چین را در برابر شعبه هایی از مک دونالد و مرغ سخاری کنتاکی شکل داده است .

این برآیند تفکر فرهنگ به مثابه اصالت در عصر دانایی است . برآوردی که در پروسه ی انطباق انسان با سنت و ارزش های غذا خوردن که برکشیده از محیط پیرامونی و مناسبات هزاران ساله میان بشر و پدیده های خداداد است ، را تعریف می کند . زمانی که در فلات خشک ایران برای لشکر کشی های بزرگ از کوروش کبیر تا آغا محمد خان قاجار با مشکی دوغ و کشک آویخته بر اسب برای نبرد های چند ماهه عازم می شدند ، در پروسه ای به قدمت تاریخ این سرزمین مردمان دریافته بودند که در هوای گرم و طاقت فرسا تن رنجور مستعد هزاران بیماری و دریافت بسیاری از آفات است و لذا با غذا به مبارزه با این پدیده رفتند . کشک و دوغ که همچنان سمبلی از غذا های پیشتاز فلات خشک ایران است ، در بسیاری از یافته های عالمانه معین گردیده که به سبب پتاسیم و کلسیم غنی طرات بخش جان است و به سبب آنتی اکسیدان ها و ریز مغزی ها عاملی برای دفع بیماری و نابودی بسیاری از میکرب ها و آلوده گی ها ... بدان سان که در حتی هزاره ی سوم و در عصر غذا های سرد و سریع ، کشک و دوغ استحکام یافته همچنان غذای مهم و ممتاز کوهنوردان است و عاملی برای زودودن خستگی و کوفتگی های راه ...

این روند است که غذا و هنر آشپزی را به نماد و مجسمه ای از سنت ها و دانایی های یک ملت و یک قوم در هزاره های سوم مبدل کرده است .

شاید بیراه نباشد اگر توصیف گردد که امروزه با تغییر سنت ها و روش های غذا خوردن تا تغییرات در نوع غذا و شکل آن گرایشی ژرف برای دگرگونی فرهنگی و تحول ارز شها و هنجار های ملی تاکید می گردد . و البته به مثابه ابزاری برای نمایش قدرت فرهنگ و تندیسی از حکمت دانایی سرزمین برای دیگران .

در سال 2002 پادشاه تایلند پس از افتتاح شعبه ای از غذا خوری های تایلندی در آمریکا به درستی گفت : عصر جهانی شدن غذا های تایلندی آغاز شده و به عنوان فرهنگ و ارزش های اعتقادی ما ، غذا های تایلندی سفیران خاموشی برای کشور خواهند بود که باید مرز های صنعت توریسم و جهانگردی را به سود تایلند در هم بکوبند .

اگر چه تصویر منجمد گونه و دگمی شاید این عبارت متبادر به ذهن نماید ، ولی هنگامی که به نوع و کیفیت غذا های فرانسوی توام با نوشابه های و ...گسترش فرهنگ فرانسوی توسط رستوران ها و هنر تغذیه اش در سطح جهانی می نگریم و یا مادامی که اروپائیان را با چوب های غذا خوری ژاپنی – چینی مشاهده می کنیم ، هرگز نمی توانیم منکر شویم که ریشه های فرهنگ غذا خوردن و تغذیه چگونه باورها و اسلوب نشستن و برخواستن – تعظیم و مدارا را متحول ساخته است .

این چنین است که شاید ضرب المثل های  بسیار حکیمانه ی مردم فلات ایران معنا می یابد : از راه شکم می توان به مغز مرد دست یافت / راهی است میان دندان و اندیشه / و مرد را زن کدبانو با خوراک خوش نگه می دارد و ....

بدین سان ، در حالی که در پهنه ی جهانی ملت ها و تمدن ها کوشش می کنند که با حداقل قوا و کمترین انرژی به درون انسان ها با سادگی غذا خوردن های ویژه دست یابند و ارزش های فرهنگی خود را منتقل سازند در کل خاورمیانه ی اسلامی ، هنر آشپزی اسلامی رو به افول است و از دبی تا بحرین و از عمان تا ریاض را مک دونالد – کنتاکی – ماکارونی و....پوشش می دهد . تو گویی در این بخش از جهان آنچنان نالایق مردمانی در پیشینه ی زمان زیسته اند که هرگز هنر سیر کردن و معرفت غذایی نیافته و نداشته اند . و بدین ترتیب بر هنر فرهنگی و انتقال ارزش های غذا های خاص و اسلوب صرف غذا هرگز نیندیشیده اند . این معضل بزرگی است ، درد فرار از داشته ها و بیماری خودگریزی از ثروت های تاریخی پدران . بدین شکل در حالی که مردم منطقه همچنان در اسلام گرایی فریاد برمی آورند و نیاز به معرفت و اخلاق به عنوان اتکا متعالی را جستجو می کنند اما با ساندویچ های مک دونالد و خوردو های سریع در گسستی تاریخی – فرهنگی فرو افتاده تر گیر کرده اند . چگونه ممکن است که در پشت خوردو هایی گران قیمت و آذرخش گون به لحاظ سرعت و تکنولوژی های مدرن ، مردمانی می نشینند که ترافیک را بر نمی تابند و به آسانی در خیابان آب دهان پرتاب می کنند و بینی پاک ... این نمادی از حضور پدیده های مدرن بدون ورود فرهنگ آن است . ولی در غذا خوردن و فرهنگ غذایی حضور غذا شوربختانه توام با خود در آن واحد فرهنگ و تحول ارزشی به همراه می آورد و به صورت مستقیم بر بینش و حتی فرصت های استراحت و تفکر کسب و کار اثر می گذارد . آنچنان که هنگامی که خرما از سفره حذف می گردد رمق و انرژی کاستی می یابد و بیحوصلگی پایان ناپذیر رخ می نماید . در حالی که صواب دینی و مشروعیت عقلی بر صرف خرما است . و از پی آن غذا های سرد و سرد طبعی همچو کالباس و سوسیس و .... تا برنج و ...آخرین توان مردم را می ستاند . در عین حالی که باید توجه داشت ، خوردن استیک – ماکارونی و انبوهی از برگرها همراه با خود فرهنگ خوابی سبک و خوش وقتی را بنیان می گذارد که به تدریج از مرزهای مشخص سنت های دینی و باورهای معرفتی فراتر رفته و در توامان با خود شراب و عرق را می طلبد . و البته که این خود چالشی مهیب و تزلزلی مهلک برای ارزش ها و هنجار های فرهنگی و حکمت تاریخی است . چگونه ممکن است که جوانی مسلمان شراب بنوشد ؟ و ارزش های دینی را محترم بشمارد . قطعا که فرهنگ غذایی و ساختار غذا های صرف شده با همان معیارهای مبدا ( اغلب آمریکایی – اروپائی و ژاپنی ...) شراب را ضمیمه می کند و این خود همسان گری که ریشه در حقارت و برتر یابی غربی ها دارد ، زمینه ی اضمحلال و ویرانی سنت و فرهنگ دینی را فراهم می سازد .

خاورمیانه ی اسلامی در چنین تناقض ( پارداکسی خوفناک ) دست و پا می زند و در حالی که حتی کشوری دون پایه همچون تایلند به اهمیت غذا در فرهنگ و توسعه ی ملی دست یافته ، خارومیانه علی رغم تمامی پیشینه و غنای فرهنگی همچنان مستحق مرحمت باقی مانده است و مستاصل غذا های بیگانه ی دگرگون ساز ...

اما ، آنچه که در ژرفای خاورمیانه ی اسلامی در حال تابش است ، قدرت بی همتای توحید مداران به عنوان رکن حقیقت و جوهر عریان دانایی دینی است که همپای با جاکمیت انسانی  در حال طلوعی مهیج است . سپیده دم بروز توانایی های خردمندانه ، با این فرصت مهم تعمیم یافته است . فرصتی که در آن برای نخستین بار در خاورمیانه ی  ، ملتی برای ظهور فرهنگ و دانایی اصیل خود به نمایش و پردازش غذا های خود در معیار های جهانی پرداخته و برای چنین همتی والا از درون - شهر کشور – تهران جنبشی عظیم را آغاز نماید